Filosofie en de uitgangspunten van links en rechts

donderdag, 10 juni 2010

Ik had het artikel al een tijdje uitgescheurd, omdat ik het inspirerend vond, al wist ik niet meteen wat ik er nou van vond. Het stelde me op een bepaalde manier gerust misschien zelfs wel. Het gaat om een artikel dat ik las in de NRC next van 27 mei jl :” In deze mediacratie moet je goed zijn in soundbites”. Vaak heeft ‘links’ hier meer moeite mee dan ‘rechts’.
Vandaag, de dag na de verkiezingen, met een lastige kabinetsformatie in zicht, heel leuk om je te realiseren wie er nou eigenlijk tegenover elkaar zitten.
Welke gedachtengangen nou eigenlijk gecombineerd dienen te worden.

De gedachtengang achter links en rechts

Er wordt gesteld dat de tegenstelling tussen links en rechts bijna parallel loopt aan twee stromingen in de westerse filosofie. De traditie van Plato, met vertegenwoordigers van René Descartes tot Immanuel Kant, gaan uit van een filosofische tegenstelling die ooit door Plato werd geïntroduceerd: die tussen ’schijn’ en ‘werkelijkheid’.

Het uitgangspunt hiervan is, kort samengevat, dat er twee soorten ‘realiteit’ vallen te onderscheiden. Aan de ene kant de realiteit zoals die ons schijnt te zijn - zoals we die ervaren, bemiddeld door onze emoties, taal, cultuur, en belangen.
Daarachter, stellen deze denkers, schuilt de ‘objectieve werkelijkheid: de realiteit ‘zoals ze is’; de ‘feiten’ die wij allen delen.

Deze traditie, met haar hoogtepunt tijdens de Verlichting heeft altijd geprobeerd de ’schijn’ te ontmaskeren, ten faveure van de ‘zuivere werkelijkheid’.
De mens werd gezien als een rationeel wezen dat wanneer hij de ‘feiten’ eenmaal zou inzien, tot een door de objectiviteit gedicteerde consensus zou komen over hoe de maatschappij moest worden ingericht.
Linkse politici koesteren deze ambitie nog steeds.

Zij geloven dat de werkelijkheid ‘zoals ze is’ (aangetoond door cijfers en statistieken) uiteindelijk doorslaggevend zal zijn voor de politieke keuzes van mensen en voldoende voedingsbodem vormt voor gezamenlijke overeenstemming van het te voeren beleid.
Zij willen de ’schijn’ ontstijgen om tot de ‘waarheid’ te komen en zo het retorische machtsspel ontstijgen om tot consensus te komen. Liever niet meedoen aan het politieke ’spelletje’ dus.

Werkelijkheid versus schijn

Lijnrecht daartegenover staat de traditie die loopt van Thomas Hobbes tot Friederich Nietzsche en Richard Rorty. Hun filosofieën lopen sterk uiteen, maar ze deelden wel hun kritiek op het Platoonse onderscheid tussen ’schijn’ en ‘werkelijkheid’.
Zij stelden dat de ‘werkelijkheid’ is zoals hij schijnt te zijn - bemiddeld door emoties, taal, cultuur en vooral : onze tegenstrijdige belangen.
Van een ‘objectieve’ werkelijkheid is geen sprake; een mens kan ‘zijn perspectief’ op de wereld nu eenmaal niet ontstijgen.
Rechtse politici voelen zich over het algemeen meer in deze traditie thuis.

Zij hebben meer met retoriek: het gaat erom welk beeld je van de werkelijkheid wenst te schetsen, niet om de vraag of de realiteit er ook echt mee ‘correspondeert’. Zij weten dat politiek eerder een zaak is van ‘gelijk krijgen’ dan van ‘gelijk hebben’ en deinzen er veel minder voor terug om de wereld zo voor te spiegelen. Dat is geen kwestie van onoprechtheid, zij geloven echt dat de werkelijkheid eerder ‘gemaakt’ dan ‘ontdekt’ wordt.

Het nieuws van tegenwoordig

De manier waarop in deze mediacratie nieuws tegenwoordig tot stand komt, is de analytici onder de politici niet gunstig gezind.
Nieuws is niet wat ‘waar’ is, zoals in idealistischer tijden wel werd gezegd, maar wat ’scoort’.
Kranten, omroepen, websites worden, meer dan journalisten zelf vaak willen, gedreven door commerciële belangen.
Om te kunnen verkopen is er aandacht nodig.